Gmina Siemiatycze

Gmina Siemiatycze administracyjnie należy do powiatu siemiatyckiego w województwie podlaskim. Natomiast według podziału fizyczno-geograficznego teren ten położony jest na Wyżynie Drohiczyńskiej. Jest to obszar falistej równiny z wysokościami bezwzględnymi dochodzącymi do 210 m n.p.m. W gminie, w pobliżu Siemiatycz, występują ozy, czyli zbudowane z piasków i żwirów mocno wydłużone pagórki. W okolicy zlokalizowane są również kemy i ostańce morenowe. Wysoczyzna jest regionem umiarkowanie zalesionym. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w grudniu 2010 roku na terenie gminy zameldowanych było 6246 osób. W przeważającej części jest to obszar rolniczo-wypoczynkowy. Funkcjonuje jednak tutaj również przemysł meblowy (AGSEB w Romanówce, „Boratyński-Wiercień” we wsi Wiercień Duży, Klekotowo, Standrex w we wsi Leszczka), produkcji parkietów (Genial Parkiet w Romanówce, Anusin), materiałów budowlanych, a także rzemiosło ludowo-artystyczne.

Największymi zakładami w samych Siemiatyczach są mleczarnia należąca do koncernu Lactalis oraz fabryki soków i mrożonek Oerlemans i O.K. Natomiast w Anusinie prowadzi od niedawna swoją działalność oddział firmy PRONAR, zajmujący się produkcją ciągników oraz innych maszyn rolniczych i przyczep. Innym znaczącym zakładem gminy jest firma DZT Tymińscy w Bacikach Średnich, produkująca części oraz elementy wnętrz samochodów. Od roku 2009 firma ta posiada prawo do produkcji samochodu Honker – ostatniego i jedynego pojazdu reprezentującego polską motoryzację. W Siemiatyczach-Stacji ma natomiast swoją siedzibę Pater Firma – zakład trudniący się produkcją kostki brukowej, krawężników i obrzeży, płyt brukowych oraz elementów małej architektury, takich jak gazony czy palisady. Szeroki wybór produktów z wikliny posiada firma DAMIAN Wiklina z Klekotowa. Ich wyroby wytwarzane są ręcznie i są ekologiczne, co jest wyjątkowo ważne w obecnych czasach. Zajmując się tym tradycyjnym rzemiosłem zakład promuje region także poza granicami naszego kraju, m.in. w Wielkiej Brytanii. Wszystkie te firmy mają istotne znaczenie dla zatrudnienia w regionie, a także rozwoju gospodarczego okolicy.

Gmina posiada bogatą ofertę edukacyjną. Funkcjonuje tutaj kilka szkół podstawowych i gimnazjalnych, w tym obiekty z oddziałam integracyjnymi. Ze szkół ponadgimnazjalnych w gminie znajdują się Zespół Szkół Rolniczych w Czartajewie.

Na początku XIV wieku przedstawiciele rodów rycerskich, na zaproszenie księcia mazowieckiego, osiedlili się we wschodniej części Mazowsza na darowanych im ziemiach. Miało to na wzmocnić obronę regionu przed najazdami Jaćwingów, Prusów i Litwinów. Następny etap osadnictwa na Mazowszu i Podlasiu miał miejsce po bitwie grunwaldzkiej. Tego okresu sięga historia dóbr siemiatyckich. W roku 1431 wydano przywilej na budowę cerkwi. Świątynia pod wezwaniem Świętej Trójcy powstała na wzgórzu, a wokół niej zaczęła formować się osada. W styczniu 1542 roku Siemiatyczom zostały nadane prawa miejskie przez Zygmunta Augusta. Skorzystał z nich już w lutym Stanisław Tęczyński, wprowadzając władze miejskie i zalecając pracę nad organizacją miasta. Również z jego polecenia w 1554 roku wybudowano most nad Bugiem w Turnie. Doprowadziło to do upadku gospodarczego znaczenia Mielnika i tamtejszej przeprawy przez rzekę. Zyskały na tym natomiast Siemiatycze, które leżały przy trakcie z Krakowa przez Lublin do Wilna.

Rozwój miasta został zahamowany przez potop szwedzki w latach 1655-1660. Życie straciło wtedy prawie 30% mieszkańców. Mielnik i Drohiczyn zostały zniszczone przez Szwedów i dzięki temu wzrosło znaczenie gospodarcze Siemiatycz. Niestety w roku 1710 nadeszła epidemia cholery, która dosłownie zdziesiątkowała ludność.

Złoty okres rozwoju miasta rozpoczął się w roku 1758, kiedy przeszło ono w ręce księżnej Anny Jabłonowskiej z Sapiehów. Zwiększyła się liczba mieszkańców, wzrosły obroty handlowe i powstały nowe zakłady rzemieślnicze. Wybudowano zespół klasztorny Księży Misjonarzy, szpital, szkołę akuszerek, drukarnię, manufaktury, bożnicę żydowską, świątynię ewangelicką i czteroskrzydłowy ratusz z miejscem na stragany. Powstał również pałac księżnej, w którym mieściły się zbiory zoologiczne, botaniczne, geologiczne, historyczne, dzieła sztuki medalierskiej, miedzioryty i inne. Gośćmi tutaj byli m.in. Hugo Kołłątaj, Stanisław Staszic, Stanisław Trembecki, Franciszek Karpiński, Ignacy Krasicki, Stanisław August Poniatowski i cesarz austriacki Józef II. W rozbudowanym i uporządkowanym mieście księżna Anna wprowadziła unormowania prawne dotyczące poddanych i urzędników, starała się podnieść stan zdrowotny mieszkańców oraz zorganizowała kasę zapomogowo-pożyczkową dla włościan. Powstała również poczta, straż pożarna i służba oczyszczania miasta. Niestety jej reformy i inwestycje doprowadziły ostatecznie do dużego zadłużenia i utraty płynności finansowej. Śmierć księżnej w 1800 roku zakończyła okres dobrobytu miasta, a jej majątek został wystawiony na sprzedaż.

W 1807 roku, na mocy traktatu tylżyckiego, Siemiatycze wraz z okolicą zostały przyłączone do Cesarstwa Rosyjskiego. Próby rusyfikacji i wprowadzenia nowego ustawodawstwa ze strony zaborcy spotkały się z dużym oporem części mieszkańców. Przyłączyli się oni do walk narodowowyzwoleńczych i w dniach 6-7 lutego 1863 roku na terenie miasta została stoczona jedna z największych bitew Powstania Styczniowego. Niestety oddziały powstańcze ostatecznie poniosły klęskę, a Rosjanie w odwecie ograbili i spalili miasto. Pałac Jabłonowskich także uległ całkowitemu zniszczeniu i nie został nigdy odbudowany.

Od początku II wojny światowej Siemiatycze znajdowały się na przemian w rękach Rosji i Niemiec. Prowadziło to do licznych aktów przemocy i terroru na mieszkańcach. W 1941 roku podczas okupacji niemieckiej przeprowadzono pacyfikację i palenie okolicznych wsi. Zniszczono również ratusz, którego ruiny zasypano ziemią i zmieniono potem w park w centrum miasta. W sierpniu tamtego roku utworzono w Siemiatyczach getto dla ludności żydowskiej z miasta i okolic. Zgromadzono w nim ponad 4000 osób, które później wywieziono do obozu zagłady Treblinka II i tam zamordowano.

Po wojnie zapanował okres stagnacji w rozwoju Siemiatycz. Trwało to do roku 1952, kiedy został wyodrębniony powiat siemiatycki. Wpłynęło to dodatnio na gospodarkę miasta i stan taki utrzymywał się do 1975 roku, kiedy gmina weszła w skład województwa białostockiego. W wyniku kolejnej reformy administracyjnej w 1999 roku ponownie utworzono powiat i znaczenie Siemiatycz znów wzrosło. Ze względu na znaczenie w regionie wyodrębniono tutaj gminę miejską Siemiatycze obejmującą teren miasta i gminę wiejską o powierzchni 227 km2.

Jak już wspomniano wcześniej, pierwsza cerkiew na tym obszarze powstała w roku 1431. Obecnie na jej miejscu stoi murowana świątynia prawosławna pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła z 1866 roku. Cerkiew jest budynkiem klasycystycznym, orientowanym, z siedmioma kopułami. Wewnątrz znajduje się neorenesansowy ikonostats z 1908 roku. W czasie I wojny światowej, kiedy ludność prawosławną ewakuowano w głąb Rosji, świątynię wykorzystywano na potrzeby gospodarcze. Obecnie w świątyni można podziwiać m.in. ikonę Mikołaja Cudotwórcy i ściany pokryte freskami nawiązującymi do malarstwa bizantyjskiego. Do zespołu cerkiewnego należy również stróżówka, trzy bramy z XIX wieku w murowanym ogrodzeniu, oraz cmentarz z drugiej połowy XIX stulecia. W świątyni od 2004 roku odbywa się coroczny Przegląd Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej. W ostatnich latach w Siemiatyczach wybudowano nową cerkiew pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego, w ciekawym, nowoczesno-bizantyjskim stylu, na planie krzyża greckiego.

Pierwszy kościół rzymskokatolicki został postawiony w Siemiatyczach w 1456 roku. Był to drewniany budynek, który został rozebrany na początku XVII wieku. Obecna świątynia pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w stylu barokowym została ufundowana w 1626 roku przez Leona Sapiehę, a jej budowę ukończył w 1637 jego syn Kazimierz Leon Sapieha. W 1719 roku do Siemiatycz zostali sprowadzeni misjonarze św. Wincentego a Paulo i od 1722 oficjalnie przejęli prowadzenie parafii. To oni doprowadzili do przebudowy fasady i kruchty oraz wznieśli wieżę uwieńczoną hełmem. Wewnątrz znajdują się organy z XVIII wieku. Jest tutaj również ołtarz regencyjny wg projektu Karola Antoniego Baya, który został wykonany w latach 1729-30. Wśród wyposażenia kościoła należy jeszcze wyróżnić barokowe ołtarze boczne, które wraz z rzeźbami, obrazami olejnymi, tabernakulami i tkaninami zostały wpisane do rejestru zabytków. Wyjątkowo cenny jest późnogotycki krucyfiks z 1400 roku zachowany z pożaru drewnianego kościoła i przechowywany w zakrystii. W latach 1725-27 została wybudowana dzwonnica, wkomponowana w murowane faliste ogrodzenie, które otacza cmentarz kościelny.

Siedzibą misjonarzy był klasztor wybudowany w latach 1719-1727 wg projektu Karola Antoniego Baya. Kształt i pałacowe założenie nawiązywało do europejskich wzorów późnego baroku. Fronton budynku ma unikalną wartość na skalę kraju, ponieważ należy do nielicznej grupy fasad kolumnowych. Pałac ma kryty łącznik z położonym obok kościołem. W ogrodzeniu okalającym klasztor i kościół od strony zachodniej znajduje się brama zwieńczona figurą św. Michała Archanioła. Rzeźba została tu przeniesiona w 1864 roku po zniszczeniu ratusza, gdzie wcześniej się znajdowała. Klasztor został zamknięty w ramach represji po Powstaniu Listopadowym. Majątek misjonarzy wyprzedano, a parafia przeszła w ręce księży diecezjalnych.

Mieszkający w Siemiatyczach Żydzi stracili swój stary cmentarz w wyniku reorganizacji i przebudowy miasta, którą przeprowadziła księżna Anna Jabłonowska. Swoistym zadośćuczynieniem miała być ufundowana przez nią dla gminy żydowskiej synagoga. W czasie II wojny światowej, podczas okupacji hitlerowskiej, synagogę zamieniono na magazyn. Największej dewastacji dokonano jednak dopiero w 1944 roku, po przejściu frontu. Zniszczono wówczas cenne wyposażenie, jak również bimę i drewniane ozdoby aron ha-kodesz. W latach 60-tych XX wieku przeprowadzono remont generalny m.in. zamalowując freski ścienne. Budynek zaadoptowano na dom kultury i obecnie mieści się w nim sala widowiskowa, a na galerii zorganizowano wystawę ukazującą historię i kulturę Siemiatycz.

Cmentarz żydowski, po likwidacji starego, został założony między obecną ulicą Polną i Kościuszki w XVIII wieku. Jedynym świadectwem istniejącej tu niegdyś nekropolii jest ogrodzenie z ceglaną bramą zdobioną gwiazdami Dawida i pomnik ku czci ofiar Holocaustu. Pomnik ten znajduje się na miejscu masowej mogiły z czasów II wojny światowej.

Pałac księżnej Anny Jabłonowskiej niestety został zniszczony przez wojska carskie w 1836 roku. Jedyną pozostałością po nim są posągi sfinksów, które znajdowały się przy bramie wjazdowej do rezydencji. Teraz strzegą budynków starostwa powiatowego i prokuratury rejonowej. Zachowała się również oranżeria, zwana domem ogrodnika. Zbudowana została na przełomie XVIII i XIX wieku na planie prostokątna. Budynek odrestaurowano i jest teraz zajmowany przez szkołę muzyczną.

Warto również zwrócić uwagę na dwie kaplice. Znajdują się one na cmentarzu wielowyznaniowym założonym w roku 1805. Chowani byli tutaj zmarli wyznania rzymskokatolickiego, unickiego i ewangelickiego. Nie dziwi więc fakt zlokalizowania w tak bliskim sąsiedztwie dwóch różnych kaplic. Z połowy XIX wieku pochodzi kaplica ewangelicka. Jest ona wymurowana na planie koła i nakryta kopulastym dachem. Wieńczy ją latarnia ze świetlikiem. Wnętrze jest jednoprzestrzenne i posiada dwukomorową kryptę. Budynek jest jedynym przykładem klasycystycznej kaplicy cmentarnej na terenie dawnego województwa białostockiego. Obecnie znajduje się w niej Muzeum Sztuki Sepulkralnej i można tu obejrzeć krzyże nagrobne ze starego cmentarza wykute przez miejscowych kowali pomiędzy XVII i XX wiekiem.

Druga kaplica, pod wezwaniem św. Anny, powstała w latach 1826-27. Jest to konstrukcja drewniana jednonawowa, na planie prostokąta z dwukondygnacyjną wieżą. Prezbiterium jest niewyodrębnione, zamknięte trójbocznie. Chór wsparty jest na dwóch drewnianych kolumnach. Do kaplicy prowadzi brama będąca jednocześnie wejściem na cmentarz. Raz do roku, 26 lipca w dzień patronki kaplicy, odprawiana jest tutaj msza święta.

Na obrzeżach miasta przy wjeździe od strony południowej, obok skrzyżowania dróg nr 19 i 62, znajduje się cmentarz z okresu I wojny światowej. Pochowani zostali tutaj żołnierze niemieccy i rosyjscy. Teren jest dobrze utrzymany, ogrodzony metalowym płotem. Przy wejściu znajdują się dwie tablice informacyjne z 1978 roku. W centralnym punkcie cmentarza znajduje się pomnik z 1942 roku z niemiecką inskrypcją. Jadąc stąd drogą nr 19 w kierunku miasta po lewej stronie można obejrzeć wiatrak holenderski. Natomiast w Siemiatyczach-Stacji znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła z 1991 roku, a w nim barokowa monstrancja z roku 1716.

Wśród pozostałych zabytków gminy warto zobaczyć cerkiew cmentarną w Rogawce. Świątynia pod wezwaniem Nie Ręką Ludzką Uczynionego Obrazu Zbawiciela zbudowana została w 1858 roku. Postawiono ją na miejscu istniejącej tu od 1646 roku starszej cerkwi pod wezwaniem Świętego Dymitra. Obecny budynek jest drewniany, szalowany, w konstrukcji wieńcowej, na planie ośmioboku. Wnętrze zdobi ikonostas z drugiej połowy XIX wieku oraz neorenesansowe ikony. Obok cerkwi stoi drewniana dzwonnica z tego samego okresu co świątynia, wyposażona w trzy dzwony. We wsi znajduje się również drewniany budynek dawnej szkoły z 1850 roku. Natomiast nieopodal czynnego cmentarza prawosławnego odkryto wczesnośredniowieczne cmentarzysko z grobami o obstawie kamiennej.

W Bacikach Średnich zobaczyć można pozostałości zespołu dworskiego, m.in. drewnianą kaplicę z początku XX wieku pełniącą teraz rolę stróżówki i oborę z końca XIX wieku. Obok znajduje się park z przełomu XIX i XX stulecia w którym obecnie mieści się Zakład Opiekuńczo-Leczniczy dla Dzieci. Pierwszymi właścicielami Bacik była rodzina Szczytów herbu Jastrzębiec. Dobra te drogą posagu Jadwigi ze Szczytów przeszły później do Irzykowiczów. Kolejnym właścicielem był jej syn – Jan Irzykowicz, a następnie wnuk Kacper. Ten ostatni był posłem w sejmie unijnym w Lublinie w 1569 roku. Jego bracia: Przecław, Oktawian, Olbrycht oraz Hieronim wystąpili przeciw niemu walcząc o swoją część spadku po ojcu. Ostatecznie siedziba rodowa w Bacikach przypadła Olbrychtowi. Pozostali bracia osiedlili się w swych dworach w sąsiedztwie i wtedy właśnie, tj. w XVII wieku, nastąpił podział dóbr na Baciki Bliższe, Dalsze oraz Średnie. Około roku 1670 Baciki Średnie podupadły i stały się folwarkiem w dobrach Ciechanowieckich. Późniejszymi właścicielami osady byli Ossolińscy, a po nich Ciecierscy. Pod rządami hrabiego Henryka Ciecierskiego, z końcem XIX wieku został założony tutaj przepiękny park, jako otoczenie dworu szlacheckiego. Hrabia był ostatnim właścicielem Bacik Średnich i zmarł w roku 1933.

Wieś Turna Mała założona została w połowie XVI wieku podczas budowy mostu na rzece Bug. Przeprawa powstała z inicjatywy Stanisława Tęczyńskiego i doprowadziła do upadku znaczenia gospodarczego Mielnika, o czym wspomniano już wcześniej. We wsi zachowała się zabudowa mieszkalna i gospodarcza z pierwszej połowy XIX wieku.

Nieopodal przeprawy w Turnie znajduje się most kolejowy w Olendrach. Został on zbudowany na początku XX wieku, a jego projektantem i głównym budowniczym był prawdopodobnie carski inżynier Fronołow. Od jego nazwiska wzięła swą nazwę ta przeprawa, jak również wieś letniskowa leżąca na drugim brzegu rzeki. Powstanie mostu było oczywiście ściśle związane z linią kolejową z Siedlec do Hajnówki. Linia ta powstała w latach 1903-1906 i pierwotnie wiodła do Połocka na dzisiejszej Białorusi. Jest to jedna z bardziej malowniczych tras, jaką można pokonać pociągiem we wschodniej Polsce.

Na ternie gminy licznie występują budynki mieszkalne z początku XX wieku m.in. w Klukowie, Krupicach czy Skiwach Małych. Z tego samego okresu, bo z roku 1908, pochodzi młyn w Szerszeniach. Jest to drewniana chata nad rzeką Moszczoną przy drodze odgałęziającej się od głównej trasy tuż za mostem. Od strony drogi budynek wydaje się niski. Do wnętrza wchodzi się przez masywne, okute drzwi na malutkim ganeczku. Od strony podwórza, ze względu na duży spadek terenu i wysoką kamienną podmurówkę, dom wygląda na dużo większy. Ze starych urządzeń pozostała wystająca z budynku oś i fragmenty pali dawnej młyńskiej tamy.

Podróżując po okolicy warto zatrzymać się chociaż na kilka minut we wsi Laskowszczyzna. Znajduje się tam urokliwy staw otoczony drzewami. Osada powstała na obszarze sporego wyrębu leśnego. Obecnie na tym terenie obserwuje się sukcesję wtórną, zmierzającą do odtworzenia pierwotnego ekosystemu.

Wśród interesujących nazw poszczególnych wsi na terenie gminy, wyjątkowo wyróżniają się Kłopoty Stanisławy. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1458 roku, kiedy to nazywana była Kłopotow. Drugi człon nazwy powstał od imienia jednego z dziedziców tej wsi – Stanisława, który występuje w dokumentach z lat 1474-1477. W kolejnych stuleciach osadę nazywano Kłopoty Stanisławowięta, Kłopoty Staszewięta, a dopiero z czasem przybrała obecne brzmienie. W roku 1922 została tutaj erygowana parafia. Staraniem miejscowej ludności, pomiędzy wsiami Kłopoty Stanisławy a Moczydły, wzniesiono w latach 1921-1923 drewnianą kaplicę z desek, krytą gontem. Później, bo w latach 1938-1939, z ofiar parafian wybudowano nieduży kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej. Jesienią 1939 roku, z obawy przed zajęciem nowo powstałej świątyni przez wojska sowieckie, dość szybko przeniesiono tutaj obrazy i paramenty liturgiczne z kaplicy i zaczęto odprawiać nabożeństwa. Chociaż sam kościół nie przedstawia sobą znaczącej wartości zabytkowej czy architektonicznej, to jest świadectwem wyjątkowej determinacji okolicznej ludności i chociażby z tego powodu jest wart uwagi.

Niezwykłą ciekawostką gminy jest cmentarzysko Gotów w Cecelach z późnego okresu rzymskiego, tj. od II do V wieku naszej ery. Towarzyszą mu kurhany typu rostołckiego z III do V wieku. Cmentarzysko zostało przebadane w latach 1966-1970. Na obszarze około pół hektara odnaleziono 555 grobów płaskich oraz zlokalizowano 8 dużych kurhanów rozmieszczonych w narożnikach nekropolii. Odkryte pochówki były zarówno ciałopalne jak i szkieletowe. Kurhany z III wieku o średnicy od 15 do 20 metrów mieściły wewnątrz kamienne stożki, przykrywające ciałopalne pochówki bezpopielnicowe. Były to miejsca spoczynku przywódców plemiennych i przedstawicieli możniejszych rodów, którzy byli chowani wraz z bogatym wyposażeniem. Przedmioty odnalezione w trakcie wykopalisk znajdują się obecnie w muzeum w Warszawie. Większość grobów to pochówki dziecięce. Świadczy to o dużej śmiertelności dzieci, spowodowanej trudnymi warunkami życia. Bardzo nieliczne były natomiast pochówki osób powyżej 40 lat. 164 groby nie zawierały żadnego wyposażenia, ale możliwe, że złożono w nich dary grobowe z mniej trwałych materiałów jak np. drewna. Zaobserwowano też zróżnicowanie pomiędzy grobami męskimi i kobiecymi. Te pierwsze charakteryzowały się skromnością, natomiast te drugie miały o wiele bogatsze wyposażenie. Składano w nich również kości zwierząt. Cmentarzysko znajduje się na polach na zachód od drogi wiodącej z Ceceli do Skiw Małych. Około 300 metrów od wsi leży jeden z potężniejszych kurhanów typu rostołckiego, który ma 3,5 m wysokości i prawie 30 m średnicy.

W Wólce Nadbużnej, leżącej na południe od Siemiatycz, rozpoczyna się Szlak Bunkrów, który prowadzi dalej przez Anusin do Mielnika. Na jego trasie znajdują się budowle pochodzące z lat 1940-41, które były częścią nadbużańskiego rejonu umocnionego, czyli tzw. Linii Mołotowa. Linia ta dzieliła się na 13 rejonów umocnionych, z czego cztery znajdują się na terenie Podlasia i wschodniego Mazowsza. Budowa schronów bojowych na granicy sowiecko-niemieckiej często odbywała się bez możliwości ukrycia tego faktu przed przeciwnikiem. Stąd atakujący doskonale znali rozmieszczenie większości obiektów, a fortyfikacje ostatecznie nie spełniły swojej funkcji. Chcąc spenetrować wnętrza bunkrów należy się zaopatrzyć w latarkę i zachować ostrożność, bo żelbetowe konstrukcje coraz bardzie poddają się upływowi czasu. Jak w przypadku większości takich budowli na terenie naszego kraju, również i te bunkry zamieszkane są przez nietoperze. Występuje tutaj m.in. mopek z rodziny mroczkowatych, rodzaju Barbastella, podlegający w Polsce ochronie ścisłej.

W ramach poszukiwania ciekawostek turystycznych warto się wybrać również do Słoch Annopolskich. 23 czerwca 1941 roku żołnierze Wehrmachtu spalili tą wieś i zamordowali 62 mieszkańców. W roku 2004 rozpoczęto we wsi budowę prawosławnej cerkwi pod wezwaniem Św. Marii Magdaleny i Świętych Męczenników Ziemi Chełmskiej i Podlaskiej, która ma upamiętniać martyrologię okolicznej ludności w czasie okupacji niemieckiej. Obecnie trwają prace wykończeniowe wewnątrz świątyni.

Dość „tajemnicze” miejsce znajduje się w pobliżu wsi Skiwy Małe. Znajduje się tutaj ponoć czakram, czyli miejsce mocy. Odkrył je podlaski radiesteta i tropiciel rzeczy niezwykłych pan Eugeniusz Nowak. Miejsce to przez okolicznych mieszkańców zwane jest „dębitką”, ze względu na rosnące tam dęby. Drzewa te lubią rosnąć w miejscach, w których jest pozytywna energia. Siła promieniowania w tym miejscu była 4-krotnie większa niż normalnie. Pan Eugeniusz chcąc oznaczyć to miejsce usypał specyficzny kopczyk z kamieni. Kiedy później zbadał promieniowanie tego miejsca okazało się, że jego siła zwiększyła się do 115 tysięcy jednostek w skali Bovisa. Porównywalną moc w Polsce ma tylko czakram wawelski o sile 120 tysięcy jednostek. Niezwykła aura zaczęła ponoć wpływać na okoliczną faunę i florę, a coraz więcej osób przychodzi tutaj by się zregenerować i wzmocnić swe siły witalne. Z obawy przed zbyt silnym oddziaływaniem kopiec kamienny został zmodyfikowany i obecnie moc czakramu wynosi 84 tysiące jednostek.

Część obszaru gminy położona jest w obrębie Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego i Parku Krajobrazowego Podlaski Przełom Bugu. Krajobraz terenów nadbużańskich jest urozmaicony ze względu na pofałdowanie terenu i duże różnice wysokości. Wyjątkowa na skalę Europy jest rzeka Bug z naturalnym, nieregulowanym korytem, wieloma skarpami, wysepkami, mieliznami i starorzeczami. Można również podziwiać charakterystyczne wydmy paraboliczne we wsi Ogrodniki na terasie zalewowej Bugu. Wydmy te charakteryzują się kształtem asymetrycznego łuku o długich ramionach zwróconych pod wiatr oraz łagodnym zboczem zwróconym w stronę wiatru i stromym po stronie przeciwnej. W Ogrodnikach warto także odwiedzić miejscowych rolników, którzy wyplatają unikalne koszyki i inne wytwory wikliniarskie.

Artystą malarzem związanym z gminą już od ponad 30 lat jest pan Roman Ogrodnik ze Słoch Annopolskich, nazywany „artystą rolnikiem”. Pan Roman, mieszkając na Mazurach zaczął od malowania tematów marynistycznych, jednak wraz z upływem lat zmieniła się zarówno technika jak i tematyka jego prac. Jak sam mówi: „Trzeba siedzieć na wsi i czuć klimat otoczenia – trzeba wnikliwie obserwować i przenosić na płótno to, co się widzi”.

Dolina Bugu należy do europejskiego systemu Natura 2000, a także pełni funkcje krajoznawcze i rekreacyjne. Poza nią w gminie ochroną objęte są pomniki przyrody ożywionej i nieożywionej oraz pozostałości parku dworskiego we wsi Baciki Średnie, założonego w końcu XIX wieku. Region ten może się poszczycić nieskażonym powietrzem oraz wyjątkowym bogactwem fauny i flory, w tym gatunków rzadkich i chronionych.

Baza turystyczna Siemiatycz jest zróżnicowana. Do wyboru są hotele, gościńce, jak również dom noclegowy przy gimnazjum gminnym. Ten ostatni zazwyczaj służy jako miejsce wypoczynku i spotkań integracyjnych w ramach wymiany dzieci i młodzieży z zaprzyjaźnioną gminą Gransee w Niemczech. W pozostałych terminach z jego usług mogą korzystać wszyscy zainteresowani. Równie bogata oferta dotyczy gastronomii. Do wyboru jest kilka restauracji, ale też bary, puby i kawiarnie. Gorsza jest niestety sytuacja na pozostałym obszarze gminy. Brak całorocznej bazy noclegowej i niewielka ilość kwater prywatnych znacznie ogranicza rozwój turystyki. Chociaż rokrocznie obserwuje się coraz większe zainteresowanie agroturystyką, to na terenie gminy funkcjonują póki co tylko cztery takie obiekty. Największą ilość miejsc noclegowych oferuje ośrodek wczasowy „Pod sosną” w Wólce Nadbużnej. Niestety jest to obiekt czynny jedynie od czerwca do końca września. Proponuje on zakwaterowanie w domkach kampingowych, ale ma dobrze rozwinięte zaplecze turystyczne w postaci m.in. kortów tenisowych, basenu, kąpieliska czy wypożyczalni rowerów i kajaków.

Również w Wólce Nadbużnej znajduje się niedawno otwarty obiekt odnowy biologicznej „Eternite”. Jest to znakomite miejsce do czynnego wypoczynku i rekreacji, organizacji szkoleń i konferencji, wczasów oraz imprez okolicznościowych. Obiekt w swojej ofercie posiada różnego rodzaju pokoje hotelowe, apartamenty biznesowe oraz apartamenty z aneksami kuchennymi z możliwością wynajmu na dłuższy okres czasu.

Atrakcją okolicy są liczne szlaki zarówno rowerowe jak i piesze. Wyznaczone są one wzdłuż całego pasa nadbużańskiego i fragmentami przebiegają przez teren gminy. Wśród nich wyróżnić można: „Szlak Powstania Styczniowego” biegnący wokół Siemiatycz, „Szlak Bunkrów”, „Szlak Kupiecki”, „Szlak Nadbużański” oraz „Szlak Doliny Moszczonej”. Oczywiście należy również wspomnieć o szlaku kajakowym, którego trasa biegnie Podlaskim Przełomem Bugu od Niemirowa do Drohiczyna.

W ramach projektu „Bug – rajem dla turysty” na obszarze gmin Mielnik, Siemiatycze, Perlejewo, Konstantynów oraz Sarnaki i Korczew powstaną niebawem szlaki rowerowe wzdłuż rzeki Bug (ok. 50 km), uzupełnione o tzw. małe infrastruktury, czyli wiaty, gdzie turyści mogą odpocząć i zjeść. Dla osób preferujących spływy wybudowanych zostanie natomiast siedem przystani kajakowych.

Gmina uczestniczy w programie „Kraina Żubra” i w jego ramach planowany jest kolejny szlak pieszy od Siemiatycz przez Siemiatycze-Stacja do Grabarki. Istotą tego programu jest wszechstronny rozwój turystyki, ze szczególnym uwzględnieniem walorów również tych obszarów, które obejmują tereny wychodzące poza granice Białowieskiego Parku Narodowego. Gmina ma również zamiar oznakować nowy szlak rowerowy pod nazwą „Szlak Pogranicza” biegnący z Siemiatycz do Bielska Podlaskiego.

Uzupełnieniem atrakcji turystycznych są liczne imprezy kulturalne, sportowe i festyny, mające na celu rozpowszechnianie folkloru Podlasia. Ponadto w ośrodkach kultury prezentowane są wystawy plastyczne, fotograficzne i rękodzielnictwa. Na terenie gminy rozpowszechniona jest twórczość ludowa taka jak rzeźbiarstwo, kowalstwo artystyczne, wikliniarstwo, koronkarstwo i hafciarstwo. Kultywowana jest również tradycja robienia palm i malowania pisanek wielkanocnych. Działają tutaj także liczne zespoły wokalne, pieśni i tańca itp.

Spośród cyklicznych imprez jest kilka wartych szczególnej uwagi, zwłaszcza że mają miejsce latem, czyli w szczycie sezonu turystycznego. Należy do nich m.in. spływ kajakowy rzeką Bug na trasie Niemirów – Brok połączony z obchodami Nocy Świętojańskiej. Odbywają się one 23-go czerwca i następującej po niej nocy św. Jana. Swoją renomę zyskał już Ogólnopolski Zlot Motorowerów i Motocykli MOTORIADA organizowany przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, Nadbużański Klub Motorowy i Polski Związek Motorowy w pierwszy weekend lipca we wsi Romanówka. Równie znane są Ogólnopolskie Zawody Wędkarskie im. Jana Frączka o puchar Przewodniczącego NSZZ „Solidarność”, organizowane w ostatni weekend czerwca w Wólce Nadbużnej i na łowiskach niedalekiego Mielnika.

Gmina Siemiatycze przyciąga nie tylko swoją gościnnością i bogactwem kulturalnym, ale przed wszystkim pięknem nadbużańskiego krajobrazu. Duży nacisk władz administracyjnych i lokalnych organizacji na rozwój turystyki prowadzi do coraz szerszego zainteresowania tym regionem Polski.

Projekt "Bug - Raj dla turysty" współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.