Gmina Sarnaki

Sarnaki to gmina położona na wzgórzach morenowych, otoczona od północy i wschodu lasami. Administracyjnie przynależy ona do powiatu łosickiego w województwie mazowieckim. Gmina dzieli się na 32 sołectwa i ma charakter wiejski. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z końcem roku 2010 na jej terenie zameldowanych było 5105 osób. Większość z nich zajmuje się głównie rolnictwem. Gmina posiada wyjątkowe walory krajobrazowe i przyrodnicze, które przyciągają latem wielu wczasowiczów. W związku z tym część mieszkańców zaczęła się utrzymywać również z usług dla turystów. Do istniejących już na tym terenie nadbużańskich ośrodków wczasowych dołączyły liczne gospodarstwa agroturystyczne. Poza tym działają tutaj nieduże przedsiębiorstwa prywatne, m.in. tartaki, mała fabryka zabawek, zakład produkujący opakowania i firmy usługowe.

Siedzibą gminy jest wieś Sarnaki, która układem ulic z centralnie położonym skwerem przypomina małe miasteczko. Znajduje się tutaj szkoła podstawowa i gimnazjum, placówki kulturalne, Bank Spółdzielczy, Urząd Pocztowy, Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej, apteka, stacja benzynowa oraz kilka sklepów spożywczych i przemysłowych. Rozwój przestrzenny miejscowości następuje w kierunku północnym, w stronę stacji kolejowej. W okolicy Sarnak znajdują się liczne sady. Swoistym zagłębiem sadowniczym na tych terenach jest wieś Klimczyce. Plantacje drzewek owocowych doskonale wkomponowały się w krajobraz nadbużański, dzięki czemu ta okolica zdaje się być jeszcze piękniejsza.

W roku 1967 na północ od Sarnak odkryto kilkadziesiąt pochówków zawierających artefakty z II i III wieku naszej ery. Co ciekawe, w trakcie wykopalisk nie odnaleziono grobów mężczyzn. W związku z tym powstała teoria, że na tym terenie żyła wyjątkowa społeczność, w której dominującą rolę odgrywały kobiety.

Na przełomie tysiącleci Podlasie znajdowało się pomiędzy Mazowszem, Rusią, Litwą i Jaćwieżą. Osadnictwo postępowało tutaj z dwóch kierunków. Od wschodu zbliżali się Rusini, a z zachodu przybywali rycerze z Mazowsza. Pośród osadników mazowieckich była również rodzina Sarnickich lub Sarnackich herbu Ślepowron. Otrzymali oni ziemie dzisiejszych Sarnak za zasługi w walkach z Krzyżakami. Musiało mieć to miejsce przed 1430 rokiem, gdyż wówczas istniała w tym miejscu już parafia i kościół. Należy zaznaczyć, że ziemie sarnackie w tym okresie przynależały do Litwy.

W następujących później wiekach Sarnaccy zaczęli zdobywać coraz większe wpływy, a ród się rozrastał. Majątek w związku z tym ulegał podziałowi pomiędzy kolejnych potomków. W wieku XVI ze względu na koligacje rodzinne pojawiło się na tym terenie wiele nowych nazwisk. W międzyczasie w 1569 roku unia lubelska doprowadziła do zjednoczenia Wielkiego Księstwa Litewskiego z Koroną. Dzięki temu Sarnaki, wraz z województwem podlaskim, weszły w skład ziem koronnych.

Podzielone dobra z czasem nie były wstanie dać utrzymania właścicielom. Wielu z nich zdecydowało się więc na sprzedaż majątków lub ich zamianę. Dla zamożniejszej szlachty była to możliwość zdobycia sporych terenów pod swe wpływy. Ziemie sarnackie przejął najpierw kasztelan podlaski Adam Kosiński herbu Rawicz, po nim Wawrzyniec Rawicz – Witanowski, a następnie Butlerowie. Była to szlachta pochodząca z Anglii, a Sarnaki trafiły do nich w połowie wieku XVII. Ich ambicją był rozwój majątku. W związku z tym w 1716 roku wystarali się o przywilej organizacji sześciu jarmarków rocznie. Natomiast w 1754 król August III Sas nadał Sarnakom prawa miejskie. Było to prywatne miasto Aleksandra Butlera i mieszkańcu musieli płacić czynsz właścicielowi. Był to okres wzmożonego rozwoju miasteczka, przybywali nowi mieszkańcy, powstawały warsztaty rzemieślnicze i kramy kupieckie.

Na przełomie XVIII i XIX wieku Sarnaki wraz z okolicznymi dobrami trafiły w ręce Ossolińskich w efekcie małżeństwa Antoniego Ossolińskiego z hrabianką Rozalią Butlerówną. Dobra po rodzicach przejął później ich jedyny syn – Stanisław. Dbał on o swoje ziemie, jednak największą wagę przykładał do rozwoju majątku w Stredynii, gdzie miał reprezentacyjną siedzibę. Reformy zapoczątkowane w Sarnakach przez jego dziadka Aleksandra wyhamowały. Miasteczko nadal się rozrastało, jednak pozostało poza głównym nurtem wydarzeń. Sytuację pogorszył dodatkowo trzeci rozbiór Polski. Sarnaki w 1795 roku przeszły pod władzę austriacką i znalazły się na pograniczu dwóch mocarstw. Ograniczone zostały kontakty handlowe z miasteczkami leżącymi za Bugiem, tj. Drohiczynem, Mielnikiem i Siemiatyczami, które były w zaborze pruskim.

Od 1809 roku, po zwycięstwie księcia Poniatowskiego nad Austrią, Sarnaki weszły w skład Księstwa Warszawskiego, a po Kongresie Wiedeńskim znalazły się w granicach Królestwa Polskiego. W roku 1813 niedobitki wojsk napoleońskich wracając spod Moskwy zniszczyły miasteczko. Na szczęście hrabia Stanisław Ossoliński starał się podźwignąć Sarnaki z upadku. Odbudował wówczas dwór oraz ufundował w 1816 roku kościół pod wezwaniem Świętego Stanisława Biskupa, który służy mieszkańcom do czasów obecnych.

W kolejnych latach coraz większy odsetek ludności zaczęli stanowić Żydzi. Ich przybycie wpłynęło na rozwój miasteczka oraz oznaczało wyższe dochody z czynszów dla właściciela. Pomimo tego Sarnaki zostały oddane w dzierżawę, a gdy okazało się, że Ossolińscy są dość mocno zadłużeni, doszło do wywłaszczenia i sprzedaży odległego od centrum ich włości majątku. W roku 1832 dobra klimczyckie, a wraz z nimi Sarnaki, osiągnęły na publicznej licytacji cenę pół miliona złotych polskich. Nabywcą został hrabia Jan Łubieński, który jeszcze w tym samym roku przepisał te dobra hrabiemu Stanisławowi Krasińskiemu.

Krasiński majątkiem zarządzał 15 lat, aż do swojej śmierci. Spadkobiercy, nie będący zainteresowani nadbużańkim majątkiem, sprzedali go za 442 tysiące Joachimowi i Józefie Podczaskim. Osiedli oni na stałe w Klimczycach i stamtąd zarządzali majątkiem. Od roku 1855 właścicielem został ich syn Bronisław. Zasłynął on z nowoczesnym metod gospodarowania i inwestycji. W Klimczycach postawił nowe budynki gospodarcze i mieszkalne, założył park krajobrazowy, ożywił przystań na Bugu oraz przeniósł w nowe miejsce i do nowych zabudowań folwark Chlebczyn. W latach 1850-1860 powstał także dwór w Sarnakach, w którym osiadł brat Bronisława – Emilian. Korzystne zamiany gruntów, melioracje oraz poczynione inwestycje podniosły wartość dóbr klimczyckich 2,5-krotnie – zostały one wycenione na 1,1 mln złotych.

Po powstaniu styczniowym doszło do uwłaszczenia, a mieszkańcy Sarnak otrzymali niemal połowę gruntów z majątku Podczaskich. Miasteczko przestało być własnością prywatną, a w ramach dalszych represji popowstaniowych w 1869 roku utraciło prawa miejskie.

Na przełomie XIX i XX wieku Sarnaki znów zaczęły się rozwijać, a stało się to głównie dzięki powstaniu w pobliżu kolei żelaznej oraz założeniu w 1870 roku browaru. Jego działalność zapewniała utrzymanie wielu mieszkańcom, nastąpił rozwój handlu z sąsiednimi miasteczkami, powstały sklepy spożywcze, olejarnie i młyny. Rozwój wiązał się również z rozprzedażą majątku Podczaskich. Pojawili się wówczas nowi właściciele, a wśród nich Józef Szummer, który w latach 1902-1905 zmodernizował i postawił nowe budynki browaru. W roku 1905 uformowało się Kółko Rolnicze, w 1909 otwarto urząd pocztowy, a 1910 powstała Kasa Oszczędności.

Zastój gospodarki nastąpił po wybuchu I wojny światowej. Wycofujący się Rosjanie w 1915 roku zniszczyli browar, a Niemcy po wkroczeniu do miasteczka obrabowali i zdewastowali je. Po odzyskaniu niepodległości nastąpił kolejny okres wzmożonego rozwoju. Powstała Straż Ogniowa, wybudowano siedmioklasową szkołę powszechną, uformowały się liczne organizacje społeczne polskie i żydowskie. W okresie międzywojennym w Sarnakach mieszkało ponad 2000 osób. Przeważała wówczas gęsta zabudowa, w większości drewniana. Na rynku stały dwa rzędy domów, a w nich funkcjonowały sklepiki i warsztaty. Wszystkie spłonęły w pożarze, który 1927 roku zniszczył znaczną część zabudowań osady.

Całkowity zastój w rozwoju miejscowości nastąpił wraz z wybuchem II wojny światowej. Do Sarnak została przesiedlona ludność Polska i Żydowska , której naziści pozbyli się z terenów włączonych do Rzeszy. W 1941 roku w wyniku bombardowania wybuchł pożar, który zniszczył wiele zabudowań. W jednym z wypalonych kwartałów miasteczka Niemcy urządzili getto, w którym stłoczyli ponad tysiąc osób. Trzeba tu wspomnieć, że ponad 75% mieszkańców miasta stanowili wówczas Żydzi. Części z nich udało się uciec z getta i z pomocą Polaków przedostali się za Bug, będący wówczas granicą państwową. Resztę wywieziono w 1942 roku do obozu w Treblince i zamordowano.

W tym czasie w Sarnakach i okolicy działało silne podziemie niepodległościowe. Wiosną 1944 roku z poligonu SS Pustków koło Mielca Niemcy zaczęli wystrzeliwać w celach doświadczalnych dalekosiężne, sterowane bezzałogowo rakiety V2 – wunderwaffe Hitlera, za pomocą których chcieli zniszczyć Londyn. Rakiety, przebywszy około 250 km spadały nad Bugiem w okolicy Sarnak. Pomimo ścisłego dozoru niemieckiego na tym terenie, członkom Armii Krajowej przy współpracy miejscowej ludności udało się zebrać wiele elementów rakiet. Natomiast w maju 1944 udało się wydobyć całą rakietę, która ugrzęzła w nadbużańskich mokradłach i nie eksplodowała. W tajemnicy przed Niemcami przetransportowano ją najpierw do Warszawy, a następnie do Wielkiej Brytanii, dzięki czemu udało się rozpracować tę broń.

Walczący w Armii Krajowej na tych terenach po odzyskaniu niepodległości byli represjonowani przez bezpiekę wspieraną przez NKWD. Wielu członków AK aresztowano i deportowano w głąb Związku Radzieckiego, dlatego pojedyncze oddziały konspirowały na tym obszarze aż do lat 50-tych.

Po zakończeniu wojny Sarnaki zaczęły powoli się odbudowywać. Powstała stacja kolejowa, przetwórnia owocowo-warzywna, a gminna spółdzielnia wybudowała i zorganizowała działanie wielu przedsiębiorstw. W latach 60-tych, ze względu na wyjątkowe walory krajobrazowe i zdrowotne, w okolicy zaczęły powstawać ośrodki wypoczynkowe zmieniając charakter tej okolicy. W 1972 roku Sarnaki zostały siedzibą gminy, a miejscowość zaczęła się rozrastać w kierunku stacji kolejowej.

Jak już wspomniano, w 1816 roku z fundacji Stanisława Ossolińskiego wybudowano kościół katolicki pod wezwaniem Świętego Stanisława Biskupa. Świątynia ta jest drewniana, o konstrukcji zrębowej, oszalowana, trzynawowa. Wewnątrz znajdują się trzy klasycystyczne ołtarze z początku XIX wieku. Do wyposażenia należą również zabytkowe organy z prospektem z XVII wieku. Obejrzeć można także tablice epitafijne Joachima i Bronisława Podczaskich. Teren przykościelny ogrodzony jest murem i podzielony na dwie części. W południowej znajduje się kościół, kolumna z figurą św. Jana Nepomucena z 1874 roku i dwie toskańskie kolumny z rzeźbami Zbawiciela i Najświętszej Maryi Panny, grota skalna wkomponowana w ogrodzenie z figurą Matki Boskiej, kamienny budynek dawnej kostnicy z 1881 roku oraz dwa zabytkowe nagrobki z początku XIX wieku. W części północnej stoi wymurowana na początku XIX wieku dzwonnica z trzema arkadowymi przejściami i prześwitami na trzy dzwony w górnej kondygnacji oraz aleja lipowa. Po przeciwnej stronie ulicy Kościelnej wybudowana została w latach 1883-84 plebania.

W Sarnakach znajduje się również klasycystyczny dwór z drugiej połowy XIX wieku, wybudowany przez ostatnich właścicieli miasta – Podczaskich. Budynek, zwany „zaklętym dworem” jest murowany z cegły, tynkowany, z wysuniętym od frontu portykiem wspartym na kolumnach toskańskich. Obecnie jest on w posiadaniu Nadleśnictwa Sarnaki, które ma tam swoja siedzibę. Wokół niego znajdują się resztki parku oraz aleja lipowa z kolumnami toskańskimi z XIX wieku.

Do dziś w miasteczku można oglądać oryginalne zabudowania przemysłowe starego browaru. Początki jego istnienia datuje się na XVIII wiek. Zakład z prawdziwego zdarzenia wybudowano w 1870 roku, a jego właścicielem był Walerian Arnold. Obecne zabudowania powstały w latach 1902-1905, kiedy zakład przejął Józef Szummer. Browar funkcjonował aż do 1975 roku. W 1992 przeszedł na własność prywatną, niestety coraz bardziej popada w ruinę.

Na terenie Sarnak znajdują się trzy nekropolie warte odwiedzenia. Obecnie funkcjonujący cmentarz parafialny ma ciekawe założenie przestrzenne i znajdują się na nim interesujące zabytkowe nagrobki. Przy ulicy Kilińskiego jest tzw. „stary cmentarz”. Przez długi czas był zapomniany i zaniedbany. W ostatnich latach teren został jednak uprzątnięty, odsłonięto z zarośli grób rodziny Podczaskich i zabezpieczono pozostałe pomniki. We wrześniu 2010 roku odsłonięto tu tablice upamiętniające okolicznych oficerów Wojska Polskiego zamordowanych przez NKWD w Katyniu i zasadzono dęby pamięci.

Jest tutaj również cmentarz żydowski, położony w zachodniej części Sarnak przy ulicy Konopnickiej. Nekropolia ta jest najstarszym zachowanym śladem obecności Żydów w miasteczku. Kirkut ten został założony najprawdopodobniej w 1742 roku. Pierwotnie teren był ogrodzony kamiennym murem wykończonym cegłą, z drewniana bramą z zadaszeniem. W 1941 roku z rozkazu nazistów żydowscy robotnicy zostali zmuszeni do rozebrania muru i wyrwania z ziemi macew, które wykorzystano do wybrukowania drogi w kierunku Bugu. Proces dewastacji kirkutu trwał także po wojnie. W latach 60-tych i 70-tych był jeszcze widoczny dość dobrze układ cmentarza. Do dziś pozostały jednak fragmenty jedynie sześciu nagrobków, które są trudne do zlokalizowania ze względu na gęste zarośla. Macewy wykonane są z prostych granitowych kamieni polnych.

Na obszarze gminy odnaleziono dotychczas także dwa zabytkowe cmentarze epidemiczne pochodzące najprawdopodobniej z lat 60-tych XIX wieku. Znajdują się one w Mierzwicach i Serpelicach.

O miejskiej przeszłości Sarnak świadczy układ urbanistyczny z centralnie umieszczonym rynkiem. Kiedyś odbywały się na nim jarmarki, zlokalizowane były tu liczne sklepiki i warsztaty. Obecnie jest to zielony skwer, w którego centrum ustawiono pomnik upamiętniający przechwycenie i rozpracowanie niemieckiej tajnej broni V2. Pomnik to naturalnej wielkości replika rakiety i opatrzony jest napisem „Oni ocalili Londyn”. Śladem wojennych wydarzeń jest również tablica poświęcona uczniom szkoły w Sarnakach działającym w podziemiu, a od 2007 roku imię Bohaterów Akcji V2 nosi miejscowa szkoła.

W należącej do gminy wsi Serpelice znajduje się kościół i klasztor kapucynów. Pobyt Braci Mniejszych w tej miejscowości związany jest z osobami Ojca Anioła i Brata Bartłomieja, którzy przybyli tu w październiku 1945 roku, uciekając przed sowietami z klasztoru w Lubieszowie na obecnej Ukrainie. Wykorzystali oni zapał miejscowej ludności i wiosną 1946 roku rozpoczęli budowę nowego kościoła na miejscu dawnej kaplicy. Prace przy świątyni pod wezwaniem Świętych Piotra i Pawła były wykonywane głównie przez okolicznych gospodarzy w czynie społecznym przy dużym zaangażowaniu dzieci i młodzieży. W latach 1955-57 wybudowano również klasztor. Chociaż zabudowania te powstały po II wojnie światowej, to mają jednak duże znaczenie kulturowe i estetyczne, dlatego założenie to zasługuje na uwagę. Wewnątrz kościoła można zobaczyć dwa XVII-wieczne obrazy, klasycystyczną płaskorzeźbę Chrztu Chrystusa z pierwszej połowy XIX wieku oraz drewniany lichtarz na paschał z przełomu XVIII i XIX wieku.

Po drugiej stronie drogi, naprzeciwko świątyni, rozpoczyna się tzw. Kalwaria Podlaska. Powstanie tej wyjątkowej Drogi Krzyżowej związane jest z osobą Brata Adama. Zakonnik ten był pomysłodawcą oraz budowniczym założenia. Wracając w 1980 roku z Ziemi Świętej przywiózł on ok. 50 kg kamieni i ziemi z jerozolimskiej Via Dolorosa. Odbyło się to przy dużej pomocy polskich sportowców, m.in. Zbigniewa Bońka, Stanisława Terleckiego, Władysława Żmudy i Józefa Młynarczyka, których Brat Adam spotkał na lotniskach w Tel Awiwie i w Rzymie. W intencji pomysłodawcy Kalwaria jest swoistą repliką Drogi Krzyżowej z Jerozolimy. Na ile było to możliwe starano się zachować odległości i usytuowanie terenowe poszczególnych stacji zgodnie z oryginałem. Stacje tworzą drewniane płaskorzeźby umieszczone na podwyższeniach na trasie w okolicznych sosnowych lasach, natomiast kaplicę Ukrzyżowania Pańskiego usytuowano na najwyższym wzniesieniu na gruncie ofiarowanym przez dobrodziejów z Serpelic. Kalwaria Podlaska od samego początku cieszy się uznaniem. Wiele osób przemierza ten szlak Męki Pańskiej w poszukiwaniu wyciszenia i ukojenia.

W nieodległych od Sarnak Kilmczycach znajdowało się założenie dworsko-parkowe Podczaskich. Jeszcze przez II wojną światową stał tutaj drewniany dwór, w którym w tamtym czasie mieściło się prywatne sanatorium dla ludzi cierpiących na choroby płuc. Budynek niestety rozebrano w 1942 roku. Zachowała się natomiast dawna oficyna dworska z oranżerią zwana „Kasztelem”. Wybudowana została w 1840 roku w stylu gotyku angielskiego. Jest to murowany piętrowy budynek na planie prostokąta z dwiema wieżyczkami po bokach oraz parterowym pomieszczeniem oranżerii przylegającym od strony zachodniej. Obecnie jest to własność prywatna. Zachowały się również pozostałości parku krajobrazowego z połowy XIX wieku. Na jego obrzeżach znajduje się ustawiona na cokole figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem postawiona w 1852 roku z fundacji Józefy Podczaskiej i opatrzona napisem „Matko Pobłogosław Mieszkającym Tu”. We wsi znajdują się dwie zabytkowe kapliczki z 1905 i 1930 roku oraz wiele starych drzew. Osada ta słynie również ze swych pięknych sadów, które założono tu w okresie międzywojennym.

Zespół dworski znajduje się również w Zabużu. Dwór zbudowany około 1890 roku obecnie znajduje się w rękach prywatnych. Stoją tu także budynki dawnej stajni oraz stróżówki. Przy założeniu zachował się szczątkowo starodrzew parku, lipowa aleja dojazdowa oraz szpalery drzew okalające dwór i ogród.

Warto się wybrać również do wsi Terlików, w której znajduje się jedyny zarejestrowany zabytkowy zespół zabudowy zaścianka szlacheckiego. Zespół ten składa się z kilku budynków mieszkalnych, z których jeden datowany jest na przełom XVIII i XIX wieku. Zabudowa mieszkalna i gospodarcza jest rozproszona, przemieszana z nowymi budynkami. Do elementów zespołu należy również zachowana zieleń oraz przepusty wodne i sadzawki.

Z Terlikowa jest bardzo blisko do wsi Horoszki Duże. Znajduje się tutaj wybudowany w 1933 roku przez lokalną społeczność kościół. Ze względu na swoją wartość historyczną oraz artystyczną obiekt jest postulowany do wpisu do rejestru zabytków.

Na terenie gminy Sarnaki znajduje się przeszło 250 zabytkowych krzyży i kapliczek. Są wśród nich bardzo cenne przykłady sztuki ludowej. Najciekawszym i jednym z najstarszych jest krzyż przydrożny z Klepaczewa z figuąa ukrzyżowanego Chrystusa.

Gmina Sarnaki należy do obszarów o dużej lesistości, która tutaj wynosi aż 39%. Największy kompleks leśny rozciąga się między Hołowczycami a doliną Bugu i jest to uroczysko Zabuże. Środkowa i zachodnia część gminy należy do zlewni rzeki Sarenki, która wraz ze swymi dopływami Rozwadówką i Chlebczanką odwadnia ten obszar. Część południowo-wschodnia należy do zlewni Czyżówki, a niewielki obszar południowy leży w zasięgu rzek Toczna i Klukówka.

56% powierzchni gminy leży w obrębie Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”, a kolejne prawie 25% stanowi jego otulinę. Ustanowiono tutaj dwa rezerwaty oraz zlokalizowano ścieżki przyrodnicze, które prowadzą przez najpiękniejsze zakątki tych terenów.

Rezerwat „Zabuże” został utworzony w 1983 roku na powierzchni 34,07 ha. Stanowi on fragment uroczyska o tej samej nazwie. Ochroną objęte są tu dobrze zachowane drzewostany dębowo-sosnowe z interesującym runem i ciekawa awifauną. Chroni się tu również formy ukształtowania terenu, będące efektem zlodowacenia środkowopolskiego, jak również wąwozy erozyjne. Gatunkiem panującym na tym obszarze jest dąb szypułkowy w wieku około 140 lat. Z roślin rzadkich i chronionych występują tu lilia złotogłów, buławnik czerwony, listeria jajowata, gnieźnik leśny i wawrzynek wilczełyko. Przez rezerwat przebiega fragment ścieżki przyrodniczej „Trojan”, która w większości wytyczona jest na łąkach wokół jeziorka o tej samej nazwie. Jest to naturalny zbiornik wodny, mający stałe połączenie z Bugiem. Na ścieżce wyznaczonych zostało 6 punktów z tablicami informacyjnymi, na których opisane są kolejne zbiorowiska na trasie.

Drugi rezerwat to „Kózki”, który został utworzony w 2000 roku na powierzchni 86,12 ha nad rzeką Bug, tuż przy moście na trasie z Łosic do Siemiatycz. Jego obszar obejmuje zbiorowiska murawowe i starorzecza oraz przyległe łąki i fragmenty zadrzewień. Ochronie podlega środowisko bytowania oraz stanowiska lęgowe gatunków ptaków takich jak kulon, siweczka obrożna, siweczka rzeczna czy rybitwa białoczelna. Z migrujących gatunków pojawiają się tu nur czarnoszyi, skandynawski podgatunek pliszki żółtej oraz świergotek rdzawogardlisty. Na terenie tego rezerwatu ornitologicznego również wyznaczono ścieżkę przyrodniczą a na niej 7 przystanków.

Na ternie gminy, w sezonie letnim, można spotkać wielu turystów z całej Polski. To z myślą o nich powstały tutaj liczne ośrodki wypoczynkowe, w których działają również sezonowe lokale gastronomiczne. Uzupełnieniem tej bazy noclegowej są liczne kwatery prywatne przeważnie w gospodarstwach agroturystycznych oraz schronisko młodzieżowe w Zabużu. Na pięknych rzecznych plażach lub okolicznych łąkach można zażywać kąpieli słonecznych, wsłuchując się przy tym w kojący szum wody i śpiew ptaków. Można także zmierzyć się z tutejszymi rybami wędkując w Bugu. Osoby wolące aktywny wypoczynek mogą spróbować swych sił w spływach kajakowych. Na urlop w tych stronach warto zabrać ze sobą również rower, by w ten sposób zwiedzać okolice. Wytyczone w okolicy szlaki pozwalają zapoznać się z historią i kulturą tego regionu. Niektóre gospodarstwa agroturystyczne oferują jazdę konną, a przejażdżka w siodle po nadbużańskich łąkach jest niezapomnianym przeżyciem. Dla turystów organizowane są również rejsy po rzece, dla chętnych także w nocy, spływy tratwami oraz zjazdy na linie nad Bugiem. W ośrodkach wypoczynkowych można skorzystać z basenu, kręgielni, kortów tenisowych, sauny lub zapisać się do szkoły przetrwania. Atrakcji jest tak wiele, że na pewno każdy znajdzie coś dla siebie.

W Serpelicach corocznie odbywa się kilka imprez na które przyjeżdżają ludzie ze wszystkich regionów kraju. Wśród nich należy wymienić Festyn Nadbużański organizowany w lipcu, w tym roku już po raz trzynasty. W sierpniu organizowane jest spotkanie modlitewne Golgota Młodych, podczas którego młodzi ludzie zastanawiają się nad życiowymi wartościami. We wrześniu zjeżdżają się tu amatorzy koni na Biesiadę Konną. Natomiast 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża, młodzież z terenu diecezji oddaje się refleksji podczas wspólnej Drogi Krzyżowej odprawianej na Kalwarii Podlaskiej.

Nieskażona przyroda i wielka życzliwość mieszkańców stwarza wymarzone warunki do wypoczynku i turystyki. Wszyscy goście wyjadą stąd na pewno z niezapomnianymi wspomnieniami przeżyć kulturalnych i estetycznych. Warto więc tu przyjeżdżać, by z dala od wielkomiejskiego zgiełku naładować się pozytywną energią.

Projekt "Bug - Raj dla turysty" współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.